Multimedia > Op de Hoogte > De functies van de Toren

-De toren als schakel- Een gotische kerktoren is in beginsel een religieus bouwwerk. Het is een poging een verbinding te leggen tussen de aarde en de hemel. Men geloofde dat deze handreiking naar boven daar beter in de smaak zou vallen als de toren zo groot en zo mooi mogelijk was. In Breda heeft men beslist zijn uiterste best gedaan om er hoog mee te scoren.

-De toren als hemeldecor- Met de pracht en praal van gotische kerken en kerktorens probeerden de bouwers de mensen ook een indruk te geven van het Hemelse Jeruzalem. De visioenen uit de Apocalyps (de Openbaring) van de evangelist Johannes dienden daarbij als inspiratiebron. Bredase gelovigen kregen zo via kerk en toren een voorproefje van de hemel.

-De toren als reclamezuil- Een kerktoren is van oudsher een baken, een teken dat er een religieuze plaats is. Ook nu nog is de Bredase toren hoogst uitnodigend. Maar hij wijst nu vooral de weg naar aardse zaken die de hemel in geprezen worden.

-De toren als klokhuis- De Bredase toren bewijst dat een kerktoren handig is om het geluid van klokken zo ver mogelijk te laten klinken. De grote luidklok, de Nassauklok of Grote Bom (3675 kg), is kilometers in de omtrek te horen als het KGB (Klokkenluiders Gilde Breda) de touwtjes in handen neemt. Het klokgelui vanuit kerktorens had in eerste instantie een religieuze functie. Klokken riepen op tot gebed, gaven de kerkelijke dagindeling aan en luisterden plechtigheden op. Luidruchtige regelneven en ceremoniemeesters dus. 

-De toren als belfort- Kerktorens kregen al gauw de functie van stadstoren, vooral als er geen aparte stadstoren of belfort was. Met een belfort werd de stedelijke kracht en burgertrots van een stad uitgedragen, zoals in Gent en Brugge. Breda heeft nooit een aparte stadstoren gehad. Dat hoefde niet. De Bredase kerktoren deed dat er gewoon bij. 

-De toren als statussymbool- Een kerktoren die ook stadstoren is, zoals in Breda, werd niet alleen hoog en mooi gemaakt om God te behagen, maar diende tevens als statussymbool. Met de Bredase toren werd mede het aanzien van de stad en zijn heren, de Nassaus, tot uitdrukking gebracht. De machts- en statusfactor bij torens is nog goed te zien in de Italiaanse stad San Gimignano, het Manhattan van middeleeuws Toscane. Het ging er daar echt om wie de grootste had. Dat was de machtigste familie van de stad. Je moest niet proberen daar bovenuit te komen. Niet alleen je toren werd dan een kopje kleiner gemaakt.

-De toren als stadslogo- Ook in de lage landen waren pogingen van kerk, adel en burgerij om andere steden de loef af te steken met torens niet van de lucht. Iedere kerktoren moest daarom een uniek uiterlijk hebben. Zo werd de Bredase toren al vroeg het onmiskenbare beeldmerk van de stad. Iets waar we nu nog terecht hoog over opgeven.

-De toren als alarmcentrale- De Bredase toren heeft torenwachters gehad van 1494 tot 1895. Die functie bood een mooie kans om hogerop te komen. Hun belangrijkste taak was om beginnende branden in de stad te signaleren. Bij onraad bliezen ze hoog van de toren met hun hoorns, luidden de noodklok en wezen de gealarmeerde stadsbewoners de weg naar de brandhaard. En niet emmeren, iedereen hielp mee met blussen. Natuurlijk ook uit eigenbelang, want de meeste huizen in oud Breda waren van leem en hout, met rieten daken. De torenwachters hebben niet kunnen voorkomen dat er in Breda een enorme stadsbrand ontstond in 1534. Daarbij werd meer dan driekwart van alle huizen verwoest. Het duurde ongeveer twintig jaar voordat de stad er weer een beetje bovenop was. 

-De toren als verrekijker- In oorlogstijd deed de Bredase toren dienst als uitkijkpost. Met verschillende soorten kloksignalen gaven de torenwachters naar beneden door wat voor troepenbewegingen zij buiten de wallen zagen. In de Tweede Wereldoorlog werd de toren door de Duitsers als uitkijkpost en zendmast gebruikt. Hun plan om de toren bij hun aftocht op te blazen ging gelukkig niet door. Dat zou een extra dieptepunt zijn geweest. Sinds kort zijn er webcams op en in de toren waarmee je via je eigen computer in de stad en de toren kunt kijken (www.torenbreda.nl). Handig voor mensen die zelf de toren niet op kunnen. De moderne torenwachter zit thuis in zijn pantoffels achter het beeldscherm en klokt intussen een bakske naar binnen.

-De toren als tijdmanager- Een belangrijke functie van de Bredase toren is het weergeven van de tijd. Dat bracht al vroeg een dagelijkse regelmaat in de stad. In 1513 werd een uurwerk gekoppeld aan een paar klokken, waardoor een uurslag en een halfuurslag klonk. Die twee tijdseinen zijn er nu nog. In de 19e eeuw kreeg de toren wijzerplaten. Eerst nog maar met één wijzer, waarmee alleen het uur werd aangegeven.

-De toren als speeldoos- Ook in 1513 is er voor het eerst sprake van een ‘voorslag’. Dat is een klokkendeuntje dat klinkt vóórdat je de klokslag van het uurwerk hoort. Dat gebeurt nu elk kwartier. Een trommel (‘de speeldoos’) die gekoppeld is aan het uurwerk zorgt ervoor dat het carillon automatisch een kort melodietje speelt. Toen de toren nog geen wijzerplaten was dat erg handig. De voorslag kondigde de klokslag aan, waardoor die niet zomaar uit de lucht kwam vallen. Het deuntje vooraf hielp dus om de klokslag niet te missen en zodoende bij de tijd te blijven.